Günlük Yaşam

→ içgösterir, saydam, şeffaf

Işığı geçiren, içi görünen. Türkçesi: saydam, şeffaf.

Somut nesneler için saydam, yönetimde açıklık kastedildiğinde şeffaf kullanılıyor; Türkçe ikisini ayırdığı için hangisinin kastedildiği belli oluyor.

→ Biraz sakin takılalım bugün

Rahat ve sakin vakit geçirme

Günlük hayatta stressiz, rahat vakit geçirme

→ tasarım

Bir şeyin biçim ve işleyişinin kurgulanması. Türkçesi: tasarım.

Tasarım Türkçede tümüyle yerleşik ve tasarımcı, tasarlamak gibi türevleri de var; dizayn bu türetme imkânını vermiyor.

→ acayip, garip, tuhaf

Alışılmışın dışında, sıra dışı davranan. Türkçesi: acayip, garip, tuhaf.

Türkçede acayip, garip ve tuhaf aynı anlamı üç ayrı tonda veriyor; cümleye hangisinin uyduğuna göre seçiliyor.

→ hava, ortam

Bir yerin genel havası ve verdiği duygu. Türkçesi: hava, ortam.

Hava sözcüğü Türkçede mecazen bu anlamı öteden beri taşıyor: havası güzel bir yer. Fiziksel çevre kastedildiğinde ortam tercih ediliyor.

→ ilişme, takma

Eksik bir organın yerini alan yapay parça. Türkçesi: takma, ilişme.

Takma, parçanın vücuda sonradan eklendiğini söylüyor ve takma diş, takma bacak gibi kullanımlarda zaten yerleşik.

→ ayakça

Ayakla basılarak çevrilen veya bastırılan parça. Türkçesi: ayakça.

Türkçe ayakça aynı kökü kuruyor: ayakla işleyen parça. Günlük dilde pedal yerleşmiş olsa da karşılık yapı bakımından birebir örtüşüyor.

→ özgün

Kendine özgü, taklit olmayan. Türkçesi: özgün.

Özgün, öz kökünden: kendinden gelen. İmitasyon ile karşıt çift: taklit ve özgün. Kayıtta başlık "Orjinal" yazılmıştı, doğru yazım orijinal.

→ hayvan varlığı

Bir bölgede yaşayan hayvanların tümü. Türkçesi: hayvan varlığı.

Flora ile eşleşen kavram: bitkiler için bitki varlığı, hayvanlar için hayvan varlığı. İkisi de Roma mitolojisindeki tanrıça adlarından geliyor.

→ ayırma, eleme, üçlü alan

Hastaların aciliyet derecesine göre sıraya konması. Türkçesi: ayırma, eleme.

Ayırma, işlemin özünü — hastaların durumlarına göre ayrılmasını — veriyor; acil servislerde ayırma masası gibi kullanımlar zaten var.

→ köktendincilik

Dinin ilk hâline dönülmesini savunan akım. Türkçesi: köktendincilik.

Fundamentalist’in akım adı; köktendinci → köktendincilik. Radikalizm ile aynı ek yapısını paylaşıyor.

→ kısa koşucu

Kısa mesafe koşularında yarışan atlet. Türkçesi: kısa koşucu.

Sprint’ten türeyen kişi adı. Türkçe karşılık da aynı yolla türüyor: kısa koşu → kısa koşucu.

→ tekdüze

Değişmeyen, tek düzeyde giden. Türkçesi: tekdüze.

Yunanca ögeler tek ses demek; tekdüze de aynı yapıyı Türkçe sözcüklerle kuruyor: tek ve düze.

→ kısa koşu

Kısa mesafede en yüksek hızla yapılan koşu. Türkçesi: kısa koşu.

Kısa koşu, yarışın neyle ayrıldığını — mesafesiyle — söylüyor. Sprinter aynı aileden.

→ açık, açık giysi

Boyun ve göğüs bölgesini açıkta bırakan giysi kesimi. Türkçesi: açık giysi.

Türkçede açık sözcüğü giysi bağlamında aynı şeyi anlatıyor; giysinin kendisi kastedildiğinde açık giysi kullanılıyor.

→ büküm, dönemeç

Yolun döndüğü kesim. Türkçesi: büküm, dönemeç.

Dönemeç, yolun yön değiştirdiği yeri anlatıyor ve mecazen de kullanılıyor: tarihin dönemeci. Viraj bu mecaz gücünü taşımıyor.

→ tanıtımlık, tanıtma yazısı

Bir yapımın başında ya da sonunda emeği geçenleri sıralayan bölüm. Türkçesi: tanıtma yazısı.

Jenerasyon ile aynı kökten (Latince genus, tür). İlaçta jenerik ilaç ise ayrı anlam taşıyor: markasız, eşdeğer ilaç.

→ toplu bilet

Birkaç etkinlik ya da yeri birlikte kapsayan bilet. Türkçesi: toplu bilet.

Kombine ailesinden. Toplu bilet, biletin birden çok şeyi kapsadığını söylüyor; sezonluk olanlar için sezon bileti kullanılıyor.

→ doğrudan

Araya başka bir şey girmeden, dosdoğru. Türkçesi: doğrudan.

Doğrudan Türkçede tümüyle yerleşik. Uçuşta aktarmasız, boksta ise yumruk türü olarak direkt ayrı bir terim olarak kalıyor.

→ aykırı, sıra dışı

Ana akımın dışında, kenarda kalan. Türkçesi: aykırı, sıra dışı.

Latince kök kenar demek. Underground müzik Underground ile yakın: ikisi de ana akımın dışında kalmayı anlatıyor. İktisatta son birim kastedildiğinde marjinal ayrı bir terim olarak kalıyor.

→ koruma aracı

Bir aracı veya kişiyi güvenlik için izleyen araç. Türkçesi: koruma aracı.

Koruma aracı, aracın görevini söylüyor. Kişi kastedildiğinde refakatçi karşılığı ayrı duruyor.

→ bayağı, bayağılık, zevksizlik

Ucuz, gösterişçi, sanat değeri düşük beğeni. Türkçesi: bayağı, zevksizlik.

Türkçede bayağı sözcüğü hem beğeninin düşüklüğünü hem de sıradanlığı birlikte veriyor; eleştiri dilinde zevksizlik de kullanılıyor.

→ buharlı hamam

Sıcak buharla terleme sağlayan kapalı bölme. Türkçesi: buharlı hamam.

Buharlı hamam, Türkçede zaten var olan hamam geleneğine bağlanıyor; kuru sıcaklıkla çalışan türü için sıcak hava hamamı kullanılıyor.

→ elmek, e-posta

Elektronik ortamda gönderilen yazışma. Türkçesi: e-posta.

E-posta Türkçede tümüyle yerleşmiş durumda ve kısaltma yapısını da koruyor; önerilen elmek biçimi ise tutmadı.

→ yabancı saha

Rakibin sahasında oynanan karşılaşma. Türkçesi: yabancı saha.

Fransızca kök yer değiştirme demek. Yabancı saha, sahanın kime ait olduğunu söylüyor; karşıtı için iç saha kullanılıyor.

→ ayin, tören

Belli kurallara göre yinelenen törensel davranış. Türkçesi: ayin, tören.

Dinsel bağlamda ayin, dünyevi ve yinelenen davranışlar için tören kullanılıyor; ikisi de ritüelin taşıdığı kurala bağlılık anlamını veriyor. Önceki karşılık "ayinle ilgili" bir sıfattı, adın yerine geçemiyordu.

→ sayfa düzeni

Yazı ve görsellerin sayfa üzerindeki yerleşimi. Türkçesi: sayfa düzeni.

Fransızca kalıp birebir sayfaya yerleştirme demek. Sayfa düzeni, matbaa ve yayın dilinde zaten kullanılıyor.

→ eğlence evi, eğlence yeri, ev, mahallî, yerel

Bir yere özgü olan; ayrıca dernek veya kulüp binası. Türkçesi: yerel, mahallî, eğlence yeri.

Sözcük iki ayrı anlamda kullanılıyor: yere özgü olan için yerel, dernek binası için eğlence yeri. Türkçe ikisini ayırdığı için karışıklık kalmıyor.

→ Çocuk oyuncağı

Çok kolay

Bir şeyin çok kolay olduğunu ifade etmek için kullanılır.

→ başlık

Resmî kâğıdın üstündeki kurum adı ve iletişim bilgileri. Türkçesi: başlık.

Türkçe başlık aynı yeri gösteriyor; antetli kâğıt yerine başlıklı kâğıt kullanımı da yaygınlaşıyor.

→ oyunca

Tek sahnelik, kısa güldürü oyunu. Türkçesi: oyunca.

Oyunca, -ca küçültme ekiyle kısa oyun anlamını kuruyor. İngilizce kökte taslak anlamı da var: aceleyle çizilmiş, kısa tutulmuş.

→ iki katlı

Kendi içinde iki katı olan konut. Türkçesi: iki katlı.

Latince kök çift demek. İki katlı, dairenin ne olduğunu doğrudan söylüyor; üç katlı olanı için tripleks yerine üç katlı kullanılıyor.

→ toplu yarış

Birkaç dalın sonucunun birlikte değerlendirildiği yarış. Türkçesi: toplu yarış.

Kombine ailesinin altıncı üyesi. Kayakta iniş ve slalomun birlikte puanlanması gibi; toplu yarış bu birleşik değerlendirmeyi anlatıyor.

→ ağaç parkı

Bilimsel amaçla çeşitli ağaç türlerinin yetiştirildiği park. Türkçesi: ağaç parkı.

Ağaç parkı, alanın ne olduğunu ilk duyuşta anlatıyor; arboretum ise botanikle uğraşmayan okura hiçbir şey söylemiyor.

→ alıştırma, uyum

Yeni bir ortama alışma ve uyum sağlama süreci. Türkçesi: alıştırma, uyum.

Türkçede uyum programı, alıştırma eğitimi gibi kullanımlar aynı işi görüyor ve amacı da söylüyor.

→ geriye dönüş

Anlatının geçmişteki bir ana dönmesi. Türkçesi: geriye dönüş.

Geriye dönüş, anlatım tekniğini Türkçe olarak adlandırıyor ve sinema yazınında zaten kullanılıyor; ileri atlamalar için ileriye sıçrama karşılığı duruyor.

→ yıldız

Ünlü ve çok tutulan sanatçı. Türkçesi: yıldız.

Mecaz her iki dilde aynı: parlayan, göze çarpan. Yıldız Türkçede tümüyle yerleşik ve yıldızı parlamak gibi deyimleri de var.

→ nitelik

Bir şeyin iyi ya da kötü olma derecesi. Türkçesi: nitelik.

Quantite ile eşleşen kavram: ölçülen miktar nicelik, taşıdığı özellik nitelik. Türkçe çift kendi içinde simetrik.

→ çıkartma

Arkası yapışkanlı küçük resim veya yazı. Türkçesi: çıkartma.

Çıkartma Türkçede kırtasiye dilinde zaten kullanılıyor; adını, basılı yüzeyden çıkarılıp başka yere yapıştırılmasından alıyor.

→ sınırlı uyuşturma

Yalnızca işlem yapılacak bölgeyi uyuşturan yöntem. Türkçesi: sınırlı uyuşturma.

Lokal ailesinden. Sınırlı uyuşturma, uyuşmanın nereye kadar olduğunu söylüyor; bütün bedeni kapsayanı için genel uyuşturma kullanılıyor.

→ uyum sağlamak

Yeni bir duruma ya da ortama alışmak. Türkçesi: uyum sağlamak.

Oryantasyon ile yakın: oryantasyon alıştırma sürecini, adapte olmak o sürecin sonucunu anlatıyor. Bir eseri başka ortama taşımak kastedildiğinde uyarlamak kullanılıyor.

→ kaymalık

Ayağa takılan, kaymayı sağlayan tekerlekli veya bıçaklı araç. Türkçesi: kaymalık.

Kaymalık, aracın ne işe yaradığını -lık ekiyle adlandırıyor; buz üstünde kullanılanı için buz patenine karşılık buz kaymalığı öneriliyor.

→ köktencilik

Köklü ve ödünsüz değişim yanlısı siyasi tutum. Türkçesi: köktencilik.

Radikal’in akım adı. Türkçede -cilik eki akımı gösteriyor: köktenci → köktencilik.

→ oturum

Belli süreli tek çalışma ya da uygulama dilimi. Türkçesi: oturum.

Latince kök oturmak demek; oturum da aynı kökten Türkçe karşılık. Borsada günün işlem dilimi de bu adla anılıyor.

→ cilt, hacim, ses yoğunluğu, yoğunluk

Bir şeyin kapladığı yer; sesin gürlük derecesi. Türkçesi: hacim, ses yoğunluğu.

Sözcük üç ayrı anlamda kullanılıyor: kapladığı yer için hacim, kitap bölümü için cilt, ses için ses yoğunluğu. Türkçe üçünü ayırdığı için hangisinin kastedildiği belirsiz kalmıyor.

→ sergilik

Fuar veya sergide bir katılımcıya ayrılan alan. Türkçesi: sergilik.

Sergilik, -lik ekiyle yer anlamını kuruyor: sergi yapılan yer. Fuarcılık dilinde stant yerleşmiş olsa da karşılık yapı bakımından şeffaf.

→ kendiliğinden işleyen, özdevimli

İnsan eli değmeden kendi kendine çalışan. Türkçesi: kendiliğinden işleyen, özdevimli.

Otomasyon ile aynı kökten. Kısa gerektiğinde özdevimli kullanılıyor. Kayıttaki eski karşılık "ken düşler" hiçbir anlam taşımayan bozuk bir metindi.

→ buzlu çay

Soğuk servis edilen çay içeceği. Türkçesi: buzlu çay.

Karşılık birebir çeviri ve Türkçede zaten kullanılıyor; menülerde İngilizcesinin tutulması yalnızca marka alışkanlığından kaynaklanıyor.

→ fazladan

Olağanın dışında, ek olarak. Türkçesi: fazladan.

Fazladan, eklemenin gerekli olmadığını da ima ediyor. Ekstre ile karıştırılmamalı: ses benzerliği var ama kökleri ayrı.

→ sunum

Bir konunun topluluğa anlatılması. Türkçesi: sunum.

Sunum Türkçede tümüyle yerleşik. Slayt sunumun parçası: sunum bütün, yansı tek sayfa.